یک فعال فرهنگی گفت: رهبر شهید در تمام طول زندگیشان کتاب خواندند، بسیار رمان خواندند و کلاسیکخوان قهاری بودند، شعر خواندند و شاعران را میشناختند، تاریخ خواندند و مورخان را میشناختند.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، فاطمه نعمتی: تابهحال به این فکر کردهاید که «هیچ چیز جای کتاب را نمیگیرد» یعنی چه؟ این «هیچ چیز» یعنی تمام ابزارهای تبلیغی و رسانهای که از گذشته تا امروز در دسترس بشر بوده است، یعنی تمام راهها و روشهایی که برای آگاهی و اندیشیدن به کار برده شده و تمام وسایلی که برای تفریح و سرگرمی انسانها -کوچک و بزرگ- تولید شده است. همه این «هیچ چیز» را در ذهن تصور کنید؛ میبینید که خیلی چیزها به خاطرتان میآید اما طبق آن جمله، همه اینها در برابر کتاب سر خم میکنند و نمیتوانند به قدرت کتاب برسند. این، باور رهبر شهید انقلاب بوده است.
برای مثال ایشان در سال 74 از اهمیتی که کتاب و کتابخواندن در زندگیشان داشته، اینطور گفتند: «همهی افراد خانهی ما تقریباً، یعنی شاید بگویم هیچ استثنایی ندارد، شب همیشه در حال مطالعه خوابشان میبرد. خود من هم همینطورم؛ نه اینکه وسط مطالعه خوابم ببرد؛ مطالعه میکنم، تا خوابم میآید؛ کتاب را میگذارم و میخوابم. همهی افراد خانهی ما همینطورند؛ یعنی وقتی که میخواهند بخوابند، حتماً یک کتاب پهلوی دستشان است. من فکر میکنم که همهی خانوادههای ایرانی باید اینطوری باشند؛ من توقعم این است.»
توقع رهبر انقلاب از جامعه ایرانی این بوده که نگذارند هیچ چیز جای کتاب را بگیرد و حتما در جایی از زندگی، در نقطهای از روزمرگی، کتاب را قرار دهند و نگذارند در خانه و خانواده بیجایگاه باشد و بیاثر و بیارزش. در دومین شماره از پرونده «هیچ چیز جای کتاب را نمیگیرد»، با محمدمهدی شیخصراف، روزنامهنگار و کارشناس حوزه کتاب گفتوگو کردهایم پیرامون کتابخوانی رهبر شهید، نوع نگاه ایشان به کتاب و کتابخوانی خودش و نوع نگاهش به کتاب. این گفتوگو را میتوانید در ادامه بخوانید:
آقای شیخصراف، آیا تابهحال شده رهبر انقلاب در حوزه ادبیات یا غیرداستانی کتابی را پیشنهاد دهند و شما به این دلیل که پیشنهاد یا توصیه ایشان است، آن اثر را تهیه کنید و بخوانید؟
سال 94 در فضای فرهنگ و هنر کار رسانهای میکردم. یک روز دوستان تماس گرفتند که به گروهی بپیوندم برای ساخت تیزر سینمایی درباره یک کتاب. کتابی از انتشارات سوره مهر بود به نام «دختر شینا». من آن کتاب را نخوانده بودم ولی گفته بودند پرفروش بوده و سوژه جذابی داشته و خوشخوان است. فیلمنامه آن تیزر ایده جذابی داشت و آقای مفیدیکیا کارگردانش بود و امین زندگانی و الیکا عبدالرزاقی بازیگرانش. من عکاس آن پروژه بودم و کتاب را میدیدم اما در آن چند روز که تولید زمان برد، نخواندمش.
زمان گذشت تا سال 95 که تقریظ رهبر انقلاب بر این کتاب منتشر شد. در آن زمان مثل الان اصطلاح «تقریظ» برایمان جاافتاده نبود. آنموقع بهخاطر اینکه رهبر شهید کتاب را خوانده و بر آن یادداشتی نوشته بودند، شروع به مطالعه کتاب کردم و از خواندنش لذت بردم و مطالبی نیز دربارهاش نوشتم.
شما کارشناس و روزنامهنگار حوزه کتاب هستید. با توجه به پیشنهادهای رهبر شهید، به نظرتان آیا میتوان ویژگی شاخص یا چند ویژگی محوری را در آثار موردعلاقه ایشان پیدا کرد؟
من سالهاست در حوزه کتاب، کار رسانهای میکنم. نکتهای که همیشه در مورد نگاه ایشان به کتاب برایم جذاب بوده و بارها دربارهاش صحبت کردهام این است که آثاری که آقا میخواندند خیلی متنوع بوده. در تمام طول زندگیشان کتاب خواندند، بسیار رمان خواندند و کلاسیکخوان قهاری بودند، شعر خواندند و شاعران را میشناختند، تاریخ خواندند و مورخان را میشناختند. همچنین، ادبیات ایران و نویسندگان بزرگ کشورهای مختلف و آثار جریانهای ادبی را میخواندند و نویسندگان ایرانی را هم خوب میشناختند.
تسلط ایشان بر بخشهای مختلف ادبیات برایم بسیار جالب بود. مثلا ایشان درباره ادبیات جنگ ایران و ادبیات جنگ دنیا صاحبنظر بودند. این برای من شگفتیآفرین بود و بعضا به دوستانم میگفتم که شما نباید فقط یک ژانر و یک مدل کتاب و آثار یک طیف از نویسندگان را بخوانید؛ بلکه ما و شما باید مثل رهبر از دیگران هم بخوانیم چون باید مثل ایشان برای اینکه نگاه عمیق و گستردهای پیدا کنیم آثار بزرگان و آثار اصیل و باسابقه و پرفروش دنیا را هم مطالعه کنیم. این مسئله برای من همیشه یک ویژگی محوری از رهبر شهید بود.
ایشان در سخنرانیهایشان بارها پیش آمد که یک کتاب پیشنهاد دادند؛ مثلا کتاب «ریشهها» را پیشنهاد دادند یا «نگاهی به تاریخ جهان» از جواهر لعل نهرو که از انتشارات امیرکبیر است یا آخرینبار که شاهد حضور ایشان در نمایشگاه کتاب بودم، یکهو دستشان را گذاشتند روی یک کتابی و گفتند این رمان «پاپیون» را در زندان خواندهاند. من تلاش کردهام که این نگاه رهبر شهید به حوزه کتاب و مطالعه را در زندگی خودم حفظ کنم.
چه جنبه دیگری از کتابخوانی رهبر شهید انقلاب و عشق و علاقهشان به کتاب و مطالعه برای شما خیلی جالب بوده است؟
به نظر من در نگاه آقا به کتاب و کتابخوانی، آن جنبهای از کتابخوان شدن مردم برای ایشان مهم بود که جنبه تمدنی و تمدنسازی داشت؛ یعنی ایشان میدانستند که درست است جامعهمان به همه محصولات فرهنگی و هنری و رسانهای نیاز دارد، ولی آن چیزی که تمدنساز است، کتاب است: هم نگارش کتاب و خلق ادبیات و نوشتن و نویسندگی و داشتن نویسندگان بزرگ و هم خواندن و مطالعه کتاب.
این دو بُعد، تمدنساز هستند و ما اکنون با گذشت حدود نیم قرن از انقلابمان متوجه میشویم که این تمدنسازی در نگاه ایشان چقدر اهمیت داشته و در جنگ مستقیممان با آمریکا (جنگ تحمیلی سوم) بیشتر مشخص شد که رهبر شهید یک نگاه تمدنساز داشتند و بخشی از این مسیر را با کتاب طی کردند. سوای نگاهی که در عرصه نظامی، راهبردی، علم و فناوری، دانش و جنبش نرمافزاری، تولید علم و خلق دانش و ساختارسازی در کشور داشتند، یکی از راهبردهای اساسی تمدنسازی برای ایشان در حوزه مطالعه بود. ما بهطور خاص یک ارتقای تمدنی را در دوره ایشان تجربه کردیم که نشانههایش را اکنون داریم در این جنگ اخیر میبینیم. این جنبه از کتابخوانی ایشان برای خود من خیلی اهمیت داشت و اکنون بعد از شهادت آقا، این اهمیت خیلی خیلی پررنگتر شده است.
کتابهای تقریظی ایشان در کشور معمولا پرفروش میشوند؛ اما بیشتر آنها به حوزه دفاع مقدس مربوط است و امام خامنهای ادبیات داستانی را به این صورت پیشنهاد نمیدادند ولی همیشه رمان را بهترین قالب ادبی و هنری میدانستند. شما چه نظری درباره این نظر رهبر انقلاب بر حوزه رمان و رمانخوانی دارید؟
البته این نکته را باید بگویم که رهبر شهید خیلی به تولید آثار مکتوب و کتاب در حضور دفاع مقدس تأکید داشتند. آن بحث هزار برابر شدن آثار، آن توصیهای که به مردم داشتند برای خواندن کتاب، کتابهایی که خودشان میخواندند و تقریظ مینوشتند و تسلطی که روی آثار حوزه دفاع مقدس -چه تاریخ شفاهی و چه قالبهای دیگر مثل خاطره و رمان- داشتند، گویای این امر است.
نکته جالب، تأکید ایشان بر رمان دفاع مقدسی بود. در صحبتهای ایشان بر این نکته تأکید شده که ما نیاز به رمانهای خوب و قوی در حوزه دفاع مقدس داریم و در این زمینه ایشان توصیه و تأکید کردند که نویسندگان بهسمت خلق رمان در حوزه دفاع مقدس بروند و ما باید قالب رمان را در ادبیات دفاع مقدس قویتر کنیم و آثار شاخصی تولید کنیم.
ما دقیقا هنوز هم جای خالی رمانهای قدرتمند و پرمخاطب را در حوزه دفاع مقدس حس میکنیم و هنوز هم به آن نیاز داریم. مثلا شما کشور روسیه و ادبیات مربوط به جنگ جهانی دوم را ببینید که بخش مهمی از آثار مربوط به جنگشان در رمانها ثبت شده و آنها سعی کردند تاریخ را در دل رمانها روایت کنند. رمانهایی خلق کردهاند که در دنیا سرشناس شدند و از جمله آثار کلاسیک محسوب میشوند. از نظر رهبر شهید ما باید همین مسیر را در ادبیات جنگ خودمان هم داشته باشیم و رمانهای قوی خلق کنیم. به نظر من اتفاقاً زمینه تولید رمان خوب همین آثار تاریخی، تاریخ شفاهی، تاریخ جنگ، روایت انسانی از جنگ، ناداستانها و هر آن چیزی غیر از رمان است که در حوزه جنگ و دفاع مقدس تولید شده است. اینها میتوانند زمینهساز تولید رمان خوب هم باشند.
شما خودتان چقدر رمانخوان هستید؟ اصلا چطور با دنیای کتاب و کتابخوانی آشنا شدید؟
من از ابتدا رمانخوان بودم و از ابتدا کتاب ادبی دفاع مقدس میخواندم؛ یعنی اولین کتابهای جدی که یادم میآید خواندهام در سال چهارم دبستان بود و مطالعه را با رمانهای ژول ورن شروع کردم. تقریباً تمام آثار ژول ورن را من در سال چهارم و پنجم دبستان خواندم. همزمان با این آثار، به دلیل اینکه داییام یکی از کتابفروشیهای شاخص و معروف اصفهان را داشت و به کتابفروشیاش میرفتم یا از کتابخانه بزرگ مدرسهمان که در آن عضو بودم، کتابهای حوزه دفاع مقدس میگرفتم؛ مثل اولین کتابهای دفتر ادبیات و هنر دفاع مقدس که در حوزه هنری تأسیس شده بود و اولین کتابهایی که آقای سرهنگی و بهبودی و دوستانشان منتشر میکردند. من هنوز بعضی از این آثار را در کتابخانهام دارم.
بهتدریج فضای رمان خواندن من، به سمت نویسندگان خارجی و داخلی مختلف کشیده شد و الان هم در حوزه علاقهمندی شخصیام، رمان میخوانم؛ هرچند بهخاطر اینکه سرم شلوغ شده رمانخوانیام کمتر شده ولی در دوره دانشجویی خیلی زیاد رمان میخواندم.
به این خاطر هم فضای رمان و هم کتابهای دفاع مقدس را تا حد خوبی از کودکی میشناسم. این نسبت من با رمان هنوز هم برقرار است و مثلاً از یک جایی به بعد، رمان نوجوان هم زیاد خواندم و همچنان علاقه دارم به خواندن آثار خاص ادبیات نوجوان.
خانوادهام در اینکه من کتابخوان شوم، خیلی نقش داشتند. اطرافیانم همه کتابخوان بودند و بعضا یک کتاب جدید که میآمد در خانه ما سر اینکه اول چه کسی آن را بخواند دعوا میشد. همچنین، به دلیل اینکه داییام کتابفروشی داشت، دسترسیمان به کتاب هم زیاد بود و حتی مثلاً اینطور بود که من کتاب میخواندم و در مدرسه، خلاصه آن کتاب را سر کلاس میگفتم و به بچهها معرفیاش میکردم. یک دبیر ادبیات خوشذوقی داشتیم که در یکی از مقاطع راهنمایی به ما این اجازه را داد تا کتابهایی را که خواندهایم معرفی کنیم. رفتار او خیلی مؤثر بود که من کتابخوان شوم و علاقهمند شوم به اینکه کتابها را به دیگران معرفی کنم.
رهبر شهیدمان هم خیلی کتابخوان بودند. درباره کتابخوان بودن ایشان کار رسانهای کمی در سطح کشور و حتی جهان انجام شده و افراد زیادی در جامعه اطلاع ندارند که رهبرمان چه شخصیت اهل علم و ادب و مطالعهای بوده است. به نظر شما علت این کماطلاعی و کمکاری رسانهای چه میتواند باشد؟ و چگونه میتوان از امروز به بعد آن را جبران کرد؟
یک گزاره تکجملهای هست با عنوان «کتابخوانترین رهبر دنیا» یا «کتابخوانترین حاکم دنیا»؛ این خیلی برازنده آقای شهید ماست. اینکه ایشان جزو کتابخوانترینها بودند در تاریخ حاکمان و همین اکنون در بین مردم ما، شکی نیست. اینکه چرا این را خیلیها نمیدانند بخشی از دلایلش بهخاطر سانسور رسانهای رسانههای جریان اصلی و غیرایرانی است که در آنها ایشان حذف شده بودند و سانسور میشدند و از یک جایی به بعد بهخاطر قدرت رهبری ایشان در ایران و حاکمیتشان بهتدریج شناخته شدند. تازه در این زمان بود که خیلیها فهمیدند ایران رهبری دارد که راهبری میکند، نگاه دارد، استراتژی دارد و فقط یک فرد مذهبی صرف نیست و ابعاد متعالی زیادی دارد. این هماوردی که در جنگ 12 روزه و پس از آن، در مقابل رجزخوانیها و یاوهگوییهای ترامپ داشتند، باعث شد که در رفت و برگشت رسانهای خیلی بیشتر شناخته شوند. در داخل ایران هم به نظر من مورد کمکاری قرار گرفتند و بعضا انحصاری که در مورد تولید محتوا درباره ایشان وجود داشت، مانع این کار میشد. البته این انحصار هم دلایلی داشته که در زمان خودش منطقی به نظر میرسید.
اکنون به نظر من میتوان راحتتر درباره ایشان صحبت کرد بهویژه درباره جنبه اهل علم و ادب و مطالعه بودن ایشان. ما اگر فقط حضور ایشان در دورههای مختلف نمایشگاه کتاب تهران را -مثلا فقط با انتشار فیلم خام حضورشان- برای مردم روایت کنیم، خیلی به آنها کمک میکند که آقای شهیدمان را بهتر بشناسند. گفتوگوی ایشان با غرفهدارها و ناشران بسیار جالب است. یک نکته دیگر که فکر میکنم خیلی خیلی کمک میکند به شناسانده شدن این بُعد وجودی ایشان، انتشار مشروح و تصویر دیدار ایشان با نویسندگان و شاعران و اهالی حوزه فرهنگ و هنر بهطور خاص کتاب است.
این کتابخوانترین رهبر دنیا را باید با روایت مستقیم نسبتِ خود ایشان با کتاب، به همه معرفی کنیم و بخش دیگرش هم این است که رهبر شهیدمان، نگاه راهبردی و تمدنی به کتابخوانی داشتند. این مسئله باید جدی گرفته شود. همچنین، باید کتابهای توصیهشده ایشان را ترویج و تبلیغ کنیم تا توسط مردم مطالعه شوند؛ چون قطعا ایشان از آن انتخابها و معرفیها هدفی داشتند. یکی از دلایلی که ایشان بر کتابهای دفاع مقدس و بهطور خاص روایت زنان در جنگ تأکید داشتند مثل کتابهای «دا»، «دختر شینا»، «من زندهام» و … این بود که ظرفیت و نقش مؤثر زنان را فهمیده بودند و میخواستند ما را نیز متوجه آن کنند. اکنون داریم اثر آن توجهها را در جنگ اخیر میبینیم که خانمها، زنان و مادران در عرصه تجمعات و پشتیبانی نیروها چقدر نقشآفرینی میکنند. من فکر میکنم این خیلی مهم است که آثار توصیهشده رهبر شهید را بیشتر از قبل در جامعه ترویج کنیم.
منبع: خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
هلدینگ کاسپین استانبول | خرید ملک در ترکیه | صرافی معتبر ایرانی در ترکیه | خرید و فروش طلا در ترکیه | مهاجرت به ترکیه | واردات و صادرات در ترکیه | نیازمندیهای ترکیه | اخبار ترکیه | اخبار جهانی | توریست ایران | خدمات توریستی در ایران | تورهای گردشگری ایران | هلدینگ اول | خدمات کاریابی و فریلنسری و شغل | مرجع اطلاعات ایران (همه چیز در ایران) | کیف پول و خدمات مالی و پرداخت یار | اخبار ایران | تابلو زنده قیمت ارز در ترکیه و استانبول | صرافی آنلاین ترکیه | قیمت طلا و نقره در ترکیه | سرمایه گذاری در ترکیه | جواهرات در ترکیه | نرخ لحظه ای ارزها در استانبول | قیمت دلار امروز در ترکیه | قیمت دلار استانبول امروز | قیمت لحظه ای دلار | اخبار روز ترکیه استانبول | اپلیکیشن ISTEX | اپلیکیشن قیمت لحظه ای دلار و یورو و لیر و ارزها در ترکیه