عاشورای حسینی به وقت آذربایجان غربی؛از«شاه حسین گویان» تا «شبیه خوانی»

ارومیه – امروز قصه محرم به عاشورا رسیده است و مردم آذربایجان غربی با آیین های مختلف از شاه حسین گویان تا شبیه خوانی، عشق و اردات خود را به شهدای دشت کربلا ابراز می کنند.

خبرگزاری مهر- گروه استان ها:امروز روایت کربلا به عاشورا رسیده و فریاد «هَل مِن ناصر یَنصُرُنی» به گوش می‌رسد، امروز قصه محرم به عاشورا رسیده است و عزاداری در مناطق مختلف آذربایجان غربی به اوج رسیده است.

هیئت ‌های مذهبی، عزاداران حسینی و ارادتمندان سرور و سالار شهیدان که دیروز و دیشب تا ساعت‌ های پایانی با حضور در مراسم سوگواری تاسوعای حسینی در عزای ساقی کربلا و یار باوفای امام حسین (ع)، حضرت ابوالفضل عباس به عزاداری پرداخته بودند، امروز نیز در فضایی معنوی با تشکیل دسته‌های سینه زنی و زنجیرزنی به یاد امام حسین (ع) و شهدای کربلا عزاداری می‌کنند.

از اولین ساعات امروز پنجشنبه ۱۰ ماه محرم همزمان با دهم محرم سالروز عاشورای حسینی آئین‌ های عزاداری در قالب دستجات سینه زنی، زنجیرزنی با حضور پرشور عزاداران مومن و خداجوی استان برگزار و در ظهر عاشورا به اوج خود می‌رسد.

امروز در کنار خیل عظیم عاشقان اباعبدالله الحسین حضور اقلیت‌های دینی و مذهبی به خصوص اهل سنت در کنار زنان و مردان و حتی کودکان و نونهالان عزادار شهدای دشت کربلا در این دیار جلوه خاصی به خود گرفته و امروز قصه کربلا به سرها رسیده و دل هر انسان آزاده ای را به خود همراه کرده است.

همانند سال‌های گذشته دستجات سینه زنی، زنجیر زنی، شاه حسین گویان به صورت مرتب و منظم با حضور در خیابان امام (ره) ضمن عزاداری با سردادن نوای لبیک یا حسین (ع)عشق و ارادت خود را به سالار شهیدان و شهدای دشت کربلا به نمایش گذاشتند.

با رسیدن ظهر روز عاشورا، این حال‌ وهوای سوگوارای به اوج می‌رسد، خیابان‌ها از جمعیت عزاداران موج می‌زند، دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در مسیرهای قدیمی شهرها به راه می‌افتند، نوحه‌ها در فضای شهر طنین می‌اندازد و علم‌ها و بیرق‌های سیاه، تصویر آشنای این روز را کامل می‌کنند.

در چنین فضایی، آذربایجان‌غربی نه فقط میزبان مراسمی مذهبی، که راوی بخشی از هویت آیینی خود است؛ هویتی که از دل سنت‌های کهن برآمده و هنوز هم در روزهای محرم، به‌ویژه در تاسوعا و عاشورا، با قدرت و شکوه خود را نشان می‌دهد.

عاشورا در این خطه، تنها یک روز عزاداری نیست؛ روزی است که نسل‌های مختلف در کنار هم می‌ایستند تا هم سوگ کربلا را زنده نگه دارند و هم آنچه از گذشتگان به یادگار مانده را به آیندگان بسپارند.

«شاه حسین گویان» رسم دیرین عرض ارادت مردم آذربایجان غربی در روز عاشورا

آیین‌های محرم به خصوص تاسوعا و عاشورای حسینی در آذربایجان‌غربی، جلوه‌ای از پیوند عمیق مذهب، فرهنگ و سنت‌های بومی این سرزمین است، آیین‌هایی که هرکدام بخشی از روایت مردم این دیار از واقعه کربلا را بازگو می‌کنند.

در میان این رسم‌ها، «شاه‌حسین‌گویان» با نوای هماهنگ عزاداران، یکی از شناخته‌شده‌ترین جلوه‌های سوگواری در این خطه است،آیینی که با ضرباهنگ خاص خود، خیابان‌ها و محلات را به صحنه‌ای از هم‌نوایی در ماتم حسین(ع) بدل می‌کند.

مراسم «شاخسی» یا همان «شاه حسین گویان» از آن نظر منحصر به فرد است که با شور و شعور خاص ارادت به امام حسین (ع) در بیشتر مناطق کشور به خصوص شهرهای استان‌های آذری زبان برگزار می شود. در این نوع عزاداری جمعی از مردان از پیر و جوان گرفته تا میانسال و کودک، شانه در شانه هم قرار گرفته و در صف‌های طویل، طول خیابان و محله را طی می‌کنند.

یکی از اعضای هیئت با استفاده از بلندگوهای سیار اشعار مذهبی، مداحی‌ها و نوحه‌های جان سوز را با آهنگ‌های دلنشین و حماسی قرائت می‌کند و شاه‌حسین گویان جواب می‌دهند؛ حرکت آرام و طولی این دسته به همراه چراغ‌ها و فانوس‌هایی که در میان جمعیت روشن است، همواره عظمت دل سوختگان حسین را در اذهان متبادر می‌سازد.

اوج این مراسم در ظهر عاشورا و پس از اتمام عزاداری ظهر عاشوراست که عزاداران، با ذکر «شاخسی، واخسی»، پس از طی کردن مسیری طولانی نهایت خود را به خیمه‌های به آتش کشیده شده (نماد خیمه‌های امام حسین (ع) و یارانش در کربلا) رسانده و به سوگ واقعه می‌نشینند.

شبیه خوانی و تعزیه خوانی ظهر عاشورا سنتی قدیمی در شهرهای آذربایجان غربی

در کنار آن، شبیه‌خوانی نیز همچنان به‌عنوان روایتی نمایشی از مصائب عاشورا، جایگاه خود را در برخی مناطق استان حفظ کرده و هر سال، گوشه‌ای از حماسه و اندوه کربلا را پیش چشم مردم بازآفرینی می‌کند.

تعزیه خوانی از جمله مراسم ظهر روز عاشورا ،تعزیه خوانی و شبیه خوانی است این مراسم نمایشی کوتاه از اتفاقات واقعه کربلا است.

یکی از کانون های مهم این مراسم در شهر ارومیه مقابل «مسجد مهدی القدم»است که مردم محله و سایر دوستداران اهل بیت شاهد برگزاری شبیه خوانی اباعبدالله الحسین هستند.

 مردم ارومیه در روز عاشورابه طرق مختلف از جمله نذر و قربانی، احسان چایی، شربت و آش های محلی، ساری شیله (شله زرد که در سال های اخیر معمول شده) عشق و ارادت خود را به سید و سالار شهیدان ابراز می‌کنند. اقلیت های دینی نیز در در روزهای تاسوعا و عاشورا در کنار برادران مسلمان خود به عزاداری پرداخته و در سوگ امام حسین و شهدای کربلا اشک ماتم می‌ریزند. 

در عزاداری‌های محرم، مردم ارومیه نیز به مانند برخی مناطق کشور از نمادهایی مانند علم، کتل و اسب به عنوان مظهر ذوالجناح و گهواره به یاد حضرت علی اصغر (ع) طفل شیرخوار کربلا استفاده می‌شود که این سمبل‌ها در ایجاد فضای حزن و اندوه به عزاداری‌ها نقش موثری ایفا می‌کند.

شام غریبان حسین(ع) در ارومیه

 مراسم شام غریبان، از جمله مراسم حزن انگیز و اندوه باری است که در اکثر مساجد شهر ارومیه برگزار می شود در این مراسم دسته های زنجیر زنی پس از برگزاری مراسم عزاداری در کوچه ها، وارد مسجد شده و به زنجیر زنی می پردازند. 

روضه خوانی توسط مداحان و ذکر مصیبت های حضرت اباعبدالله از ویژگی های این مراسم بوده و برای این منظور و طبق سنت های گذشته پس از اندکی زنجیر زنی در مساجد چراغ ها را خاموش کرده و شمع در سینی روشن می کنند و گرد افراد می گردانند. 

همچنین در سال های اخیر روشن کردن شمع در مراسم شام غریبان به بیرون از مساجد کشیده شده بطوریکه عزاداران شمع به دست در مقابل مساجد گرد هم آمده و به عزاداری پرداخته و شمع روشن می‌کنند.

عاشورا در آذربایجان غربی بستری برای بازتولید هویت مذهبی

پژوهشگر و مردم‌شناس میراث فرهنگی آذربایجان غربی با تشریح ابعاد فرهنگی و اجتماعی آیین‌های محرم در آذربایجان‌غربی گفت: مراسم عاشورایی در این استان تنها مناسکی برای سوگواری نیست، بلکه بستری برای بازتولید هویت مذهبی، تقویت سرمایه اجتماعی، انتقال ارزش‌های اخلاقی و تحکیم همبستگی جمعی به شمار می‌رود.

حسن سپهرفر، اظهار کرد: واقعه عاشورا طی قرن‌ها از یک رخداد تاریخی فراتر رفته و به فرهنگی عمومی در میان مسلمانان تبدیل شده است، فرهنگی که جلوه‌های آن را می‌توان در نوحه‌خوانی، دسته‌های عزاداری، سینه‌زنی، زنجیرزنی، تعزیه، علم‌گردانی، نذر و احسان مشاهده کرد.

وی با اشاره به اینکه مردم آذربایجان‌غربی از روزهای پایانی ذی‌الحجه به استقبال محرم می‌روند، افزود: آماده‌سازی مساجد، سیاه‌پوش کردن فضاهای عمومی، ساماندهی هیئت‌ها و آماده‌سازی نذورات بخشی از مناسکی است که پیش از آغاز محرم در شهرها و روستاهای استان شکل می‌گیرد.

این پژوهشگر و مردم‌شناس یکی از جلوه‌های مهم فرهنگ عاشورایی در استان را نقش سنتی «دسته‌باشی‌ها» و سردسته‌های هیئت‌ها دانست و گفت: این افراد که معمولاً از میان معتمدان و پیشکسوتان انتخاب می‌شوند، مسئولیت هماهنگی، نظم و اداره مراسم عزاداری را برعهده دارند و نقش مهمی در تداوم آیین‌های مذهبی ایفا می‌کنند.

سپهرفر با بیان اینکه آیین‌های عاشورایی بازتولید نمادین واقعه کربلا هستند، ادامه داد: روضه‌خوانی، تعزیه و دیگر مناسک محرم علاوه بر روایت حماسه حسینی، مفاهیمی همچون ایثار، ظلم‌ستیزی، وفاداری و مقاومت را به نسل‌های مختلف منتقل می‌کنند.

زیر پرچم حسین (ع)، مرزهای اجتماعی رنگ می‌بازند

وی یکی از مهم‌ترین کارکردهای این آیین‌ها را ایجاد وفاق اجتماعی عنوان کرد و افزود: در روزهای تاسوعا و عاشورا، مرزهای اقتصادی و اجتماعی کمرنگ می‌شود و حضور مردم در هیئت‌ها، موکب‌ها و آیین‌های جمعی، فضایی از همدلی، مشارکت و مسئولیت اجتماعی ایجاد می‌کند.

به گفته این مردم‌شناس، فرهنگ نذر و احسان در محرم نیز تنها یک عمل خیرخواهانه نیست، بلکه بازتابی از مفاهیم عاشورایی و یادآور ایثار و همدلی است، فرهنگی که در کنار کمک به نیازمندان، روحیه مشارکت و تعلق اجتماعی را تقویت می‌کند.

سپهرفر همچنین بر نقش تربیتی مراسم عاشورایی تأکید کرد و گفت: حضور کودکان و نوجوانان در این آیین‌ها، زمینه انتقال مفاهیم اخلاقی همچون احترام، همدردی، ایستادگی و مسئولیت‌پذیری را فراهم می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: اهمیت و غنای فرهنگی آیین‌های عاشورایی موجب ثبت «تعزیه؛ شبیه‌خوانی واقعه عاشورا» و «آیین‌های علم‌گردانی» در فهرست میراث ناملموس کشور شده و تعزیه نیز در ادامه در فهرست میراث ناملموس جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

عاشورا، حماسه مشترک امت اسلامی است

امام جمعه اهل سنت ارومیه در بیانیه ای به مناسبت عاشورای حسینی آورده است، عاشورا، طوفانی است که هیچ سدی نمیتواند آن را مهار کند. طوفانی که از دلِ شنهای سوزان کربلا برخاست و تا ابد، پرده های ظلم و استکبار را درید. این تنها یک مراسم سوگواری نیست؛ این اعلام جنگ همیشگی با ذلت است، این فریاد جاودانه «هیهات مِنَّا الذِّلَّةُ» است که در رگهای هر انسان آزادهای جاریست.

امروز، بار دیگر و در آستانه عاشورای حسینی، به عنوان یکی از خادمان کوچک مکتب اهلبیت (ع)، شهادت مظلومانه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و ۷۲ تن از یاران باوفایش را به همه ملت بزرگ ایران از هر قوم، قبیله و مذهبی وبه تمامی مستضعفان و آزادگان عالم تسلیت می‌گویم.

خداوند در قرآن کریم می فرماید: امام حسین (ع) با جان خود، قدرتمندترین اسوه ی قوت و مقاومت را به ما نشان داد؛ او ثابت کرد که عزت در تسلیم نشدن است، حتی در برابر لشکریان کفر و نفاق.

پیامبر اکرم (ص) فرمودند:«حُسَیْنٌ مِنِّی وَ أَنَا مِنْ حُسَیْنٍ» این حدیث، نشان میدهد که دفاع از آرمان حسینی، دفاع از اصل اسلام ناب محمدی است. هر کس که امروز عزت و عظمت اسلام را میخواهد، باید راه حسین (ع) را در پیش گیرد.

در زیارتنامه شریف آمده است: امام حسین (ع) برای احیای امر به معروف و نهی از منکر قیام کرد. امروز نیز وظیفه شرعی و انسانی همه ما، ایستادگی در برابر فساد، بی عدالتی و تفرقه افکنی است.

دشمنان قسم خورده اسلام و ایران، امروز بیش از هر زمان دیگر، با جنگ نرم و رسانه ای، میخواهند میان شیعه و سنی، میان اقوام و مذاهب، دیوار بکشند. اما آنها غافل از این حقیقت هستن که خون حسین (ع)، وحدت آفرین ترین نیروی تاریخ است. ما در سایه عاشورا می آموزیم که چگونه دست برادری بدهیم و در برابر طوفان های فتنه، چون کوهی استوار باشیم.

روایت دلداگی و اردات دیار آذربایجان غربی روایت وفاداری و عشق به اهل بیت و قیام عاشورا است مه صدها سال است در دل و آیین ها و سنت های مردم ریشه کرده است.

منبع: خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency

عاشورای حسینی به وقت آذربایجان غربی؛از«شاه حسین گویان» تا «شبیه خوانی»

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ