گمنام‌سازی آرای قضایی؛ تعادل میان شفافیت و حریم خصوصی

گمنام‌سازی آرای قضایی یعنی حذف اطلاعات هویتی افراد از پرونده‌ها، اما حفظ متن حقوقی اقدامی که سامانه‌های هوشمند و مدل‌های هوش مصنوعی با آن آموزش ببینند.

به گزارش خبرنگار مهر، محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در خبری اعلام کرد: دستگاه قضا به عنوان نهاد حاکمیتی پیشرو در عرصه حکمرانی داده‌محور، تاکنون ۱۰ میلیون رأی قضایی گمنام‌سازی شده را در قالب مجموعه داده‌های متنوع در اختیار شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های تخصصی قرار داده است.

کاظمی‌فرد با اشاره به تداوم این روند افزود: در ایام «جنگ تحمیلی سوم»، یک میلیون اظهارنامه و ۵۰ هزار پرونده (شامل مجموعه کامل مستندات پرونده) نیز گمنام‌سازی شده است. این داده‌ها به منظور بهبود مدل‌های هوش مصنوعی و بهره‌گیری در سامانه‌ها و خدمات هوشمند قضائی، در اختیار شرکت‌های فناور قرار خواهد گرفت.

گمنام‌سازی آرای قضائی چیست و چه کاربردی دارد؟

«گمنام‌سازی» در آرای قضائی فرآیندی تخصصی است که طی آن تمام اطلاعات هویتی و خصوصی افراد اعم از نام، نام خانوادگی، شماره ملی، آدرس و سایر داده‌های حساس از متن احکام و پرونده‌ها حذف می‌شود. در این فرایند، هویت واقعی افراد (شاکی، متهم، شهود و قاضی) کاملاً پنهان می‌ماند، اما محتوای حقوقی، استدلال قضایی و متن اصلی رأی بدون تغییر باقی می‌ماند.

هدف اصلی از این کار، ایجاد تعادل میان دو ضرورت مهم است: از یک سو «شفافیت قضایی» و امکان نظارت عمومی بر عملکرد دستگاه قضا، و از سوی دیگر «حفظ حریم خصوصی» افراد درگیر در پرونده‌ها. بدون گمنام‌سازی، انتشار گسترده آرای قضایی به معنای نقض آشکار حریم خصوصی شهروندان خواهد بود.

ارزش داده‌های گمنام برای هوش مصنوعی

اما ارزش اصلی این داده‌های گمنام‌شده، جایی خود را نشان می‌دهد که پای هوش مصنوعی به میان می‌آید. مدل‌های یادگیری ماشین و هوش مصنوعی برای آموزش و افزایش دقت خود، نیازمند داده‌های واقعی، حجیم و باکیفیت هستند. در این میان، داده‌های قضائی به دلیل حساسیت و محرمانه بودن، از ارزش‌مندترین و در عین حال کمیاب‌ترین منابع برای توسعه فناوری‌های هوشمند در حوزه حقوق و قضا محسوب می‌شوند.

با استفاده از آرای گمنام‌شده می‌توان مدل‌های هوش مصنوعی را آموزش داد تا قادر باشند:

پیش‌بینی رأی: احتمال نتایج مختلف یک پرونده را بر اساس آرای مشابه تخمین بزنند.

یکسان‌سازی رویه قضایی: تناقضات و ناهماهنگی‌های احتمالی در احکام مشابه را شناسایی کرده و به کاهش سلیقه‌ای‌های قضایی کمک کنند.

خلاصه‌سازی هوشمند پرونده: اسناد طولانی و پیچیده قضایی را خلاصه کرده و زمان پردازش برای قضات و وکلا را کاهش دهند.

کشف الگوهای تخلف: الگوهای پنهان در تخلفات مالی، اداری یا کیفری را استخراج کنند.

اقدام قوه قضائیه در گمنام‌سازی و انتشار ۱۰ میلیون رأی و ۵۰ هزار پرونده کامل، گامی همسو با روندهای جهانی نظیر اقدامات مشابه در دادگاه‌های فرانسه، ایتالیا و کره جنوبی است که از این داده‌ها برای توسعه «عدالت الگوریتمی» و سیستم‌های هوشمند قضائی استفاده می‌کنند.

با این حال، باید توجه داشت که هیچ فرایند گمنام‌سازی «صد در صد» غیرقابل برگشتی وجود ندارد و همواره خطر بازشناسی (Re-identification) افراد با ترکیب هوشمندانه سرنخ‌های موجود در داده‌ها وجود دارد؛ موضوعی که نیازمند ارزیابی مستمر و به‌روزرسانی روش‌های گمنام‌سازی است.

مرحله اول ۴۰۰ هزار رکورد و مرحله دوم ۱۰ میلیون رکورد زمینه توسعه دستیار هوشمند قضایی را فراهم کرد. هدف اصلی این خدمت، کمک به مردم است تا هنگام تنظیم دادخواست یا اقدام قضایی بتوانند با دستیار مشورت کنند و آگاه شوند که اقدام آن‌ها چه هزینه و زمانی نیاز دارد و آیا ورود به پرونده برایشان مفید خواهد بود یا خیر.

به گفته کارشناسان، داده‌های ارائه‌شده سوخت مدل‌های هوش مصنوعی فارسی را تأمین کرده و موجب ارتقای چند سطحی مدل‌های زبانی شده است. علاوه بر داده‌ها، زیرساخت و سخت‌افزار ارائه‌شده توسط نهادها و خود قوه قضائیه، مسیر توسعه این دستیار هوشمند را کوتاه‌تر و سریع‌تر کرده است، به طوری که بدون این کمک‌ها رسیدن به خروجی فعلی تقریباً غیرممکن بود.

در فراخوان اعلام‌شده از سوی قوه قضائیه، بیش از ۴۰ شرکت دانش‌بنیان حضور یافتند و پس از ارزیابی فنی و حقوقی توسط کارشناسان حقوقی و قضات عالی‌رتبه، هشت شرکت مجوز ارائه خدمات الکترونیک قضایی دریافت کردند.

مردم عزیز می‌توانند از این دستیار هوشمند قضایی از طریق «درگاه خدمات الکترونیکی قضایی» به نشانه عدل ایران استفاده کنند و از راهنمایی‌های آن برای اقدامات قضایی خود بهره ببرند. این دستیار قادر است کاربران را با توجه به تجربه پرونده‌های گذشته راهنمایی کند، روندها و هزینه‌ها را پیش‌بینی کند و به آن‌ها کمک کند تصمیم به ورود یا عدم ورود به پرونده را آگاهانه بگیرند.

منبع: خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency

گمنام‌سازی آرای قضایی؛ تعادل میان شفافیت و حریم خصوصی

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ