کرمانشاه- معبد آناهیتا به عنوان تخت جمشید غرب و شاهکار معماری سنگی، سالهاست در حصار اعتبارات قطرهچکانی و کاوشهای ناتمام گرفتار مانده و نجات آن نیازمند اقدام فوری دولت است.
خبرگزاری مهر – گروه استانها، کوثر یاوری: دروازههای شرقی استان کرمانشاه، پیش از آنکه مسافران را به اعماق تاریخ زاگرس هدایت کنند، میزبان یکی از رازآلودترین و شکوهمندترین سازههای سنگی ایران باستان هستند؛ بنایی عظیم که بر فراز تپهای از جنس شیست در دامنه شرقی کوه تاریخی «چهلمران» قد برافراشته و شکوه معماری ایران کهن را به رخ میکشد. معبد آناهیتای کنگاور، با پلان چهارضلعی و مطبق خود که بر روی صفهای سنگی و مرتفع استوار شده، یکی از شاخصترین آثار تاریخی غرب ایران و نمادی بیبدیل از هنر سنگتراشی و مهندسی گذشتگان است. استفاده از بلوکهای سنگی غولپیکر و پاکتراش که هر یک وزن و ابعادی خیرهکننده دارند، به این سازه جلوهای چنان متفاوت بخشیده که بسیاری از باستانشناسان و مورخان، آن را «تخت جمشید غرب ایران» لقب دادهاند.
با این وجود، اهمیت معبد آناهیتا تنها در عظمت کالبدی و معماری شگرف آن خلاصه نمیشود. این محوطه باستانی، نقطه آغازین و یکی از نخستین مراکز پژوهشی باستانشناختی در استان کرمانشاه به شمار میرود. فعالیتهای علمی و کاوشهای باستانشناسی در این محوطه از سال ۱۳۴۷ خورشیدی آغاز شد و در طول دهههای گذشته، چندین هیئت ایرانی و خارجی تلاش کردند تا رازهای نهفته در دل این سنگهای عظیم را رمزگشایی کنند. آخرین دور از این کاوشهای نفسگیر نیز در تابستان سال ۱۴۰۳ انجام گرفت؛ اما گستردگی بنا و پیچیدگیهای تاریخی آن به حدی است که با وجود تمام این مطالعات، شناخت کامل از پلان دقیق و کارکرد نهایی بنا همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و نیازمند تداوم مستمر پژوهشها و کاوشهای میدانی است.
مقیاس بینظیر و ویژگیهای منحصربهفرد معماری در معبد آناهیتا، آن را به یک اثر استثنایی در تاریخ معماری ایران و جهان تبدیل کرده است. هنوز هم در محافل علمی، کارکرد دقیق و دوره ساخت این بنا محل بحث و تبادل نظرهای داغ پژوهشگران است.
برخی از کارشناسان، با تکیه بر متون تاریخی و شواهد میدانی، این بنا را معبدی باشکوه برای پرستش «آناهیتا» (الهه آب و پاکی) میدانند و گروهی دیگر، آن را کاخی ناتمام یا تفرجگاهی عظیم متعلق به پادشاهان دوره ساسانی قلمداد میکنند. همین ابهام و چندگانگی در کارکرد، خود به یکی از جذابیتهای رازآلود این بنا برای پژوهشگران و گردشگران تبدیل شده است.
امروز اما، فراتر از بحثهای نظری، ساماندهی و نجات این پیکره سنگی از انزوا به اولویت اصلی تبدیل شده است. توسعه و تکمیل زیرساختهای گردشگری در کنار ازسرگیری کاوشهای علمی، در دستور کار مدیریت پایگاه ملی معبد آناهیتا قرار گرفته است. بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، اقداماتی نظیر استانداردسازی حصار پیرامونی، نصب دوربینهای مداربسته امنیتی، ایجاد زیرساخت اینترنت بیسیم (وایفای) برای گردشگران، احداث پارکینگهای وسیع و تکمیل مسیرهای دسترسی استاندارد با جدیت دنبال شده است. بدون شک، راهاندازی موزه تخصصی باستانشناسی در این مجموعه میتواند به عنوان حلقه مفقوده، ماندگاری گردشگران را افزایش داده و شهرستان کنگاور را از یک معبر عبوری، به یکی از مهمترین و جذابترین مقاصد گردشگری تاریخی در غرب کشور تبدیل کند.
معماری بیبدیل و معمای ناتمام کاوشها
مرتضی گراوند، مدیر پایگاه میراث ملی معبد آناهیتای کنگاور در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد این سازه اظهار کرد: بنای موسوم به معبد آناهیتا کنگاور بر روی تپهای طبیعی در دامنه شرقی کوه چلمران با پلانی چهارضلعی و مطبق بنا شده است. این اثر با قرارگیری در امتداد شاهراه خراسان بزرگ، بیانگر قدرت اقتصادی و سیاسی حاکمانی است که فرمان ساخت آن را صادر کردهاند. بیشک این بنا را میتوان یکی از بزرگترین تکبناهای یکپارچه ساخته شده از سنگهای لاشهای و پاکتراش در ایران فرهنگی برشمرد که نمونه مشابهی ندارد. یکی از عناصر شاخص، استفاده از سنگهای بسیار بزرگ با وزن ۱ تا ۱۴ تن است. ستونهای این معبد ساختاری ساده، کوتاه و قطور دارند که با ستونهای بلند و تزئینشده یونانی و رومی کاملاً متفاوت بوده و یک ابتکار کاملاً ایرانی است. همچنین پلکان دوطرفه جبهه جنوبی آن، به لحاظ سبک معماری با پلکانهای تخت جمشید کاملاً قابل مقایسه است.
وی با تشریح تاریخچه کاوشهای این بنا افزود: پژوهشهای متعددی درباره معبد انجام شده است. ایزیدور خاراکسی اولین کسی بود که به معبدی متعلق به آرتمیس در کنکوبار اشاره کرد. باستانشناسانی چون گیرشمن، گدار و هرتسفلد نیز با مطالعه منابع تاریخی، این بنا را معبدی یونانی دانستند. تاکنون چهار هیئت باستانشناسی ایرانی شامل تیمهای سیفالله کامبخشفرد، مسعود آذرنوش، علی ولینوری و همکارانشان در این محوطه کاوش کردهاند و آخرین کاوش نیز در تابستان ۱۴۰۳ به سرپرستی مصطفی دهپهلوان انجام شد. با این وجود، کارکرد دقیق بنا (معبد الهه آب یا کاخ ساسانی) همچنان مورد بحث است و رفع این ابهامات نیازمند کاوشهای گسترده است.
خروج از سایه غفلت با توسعه زیرساختها و حریم مصوب
مدیر پایگاه میراث ملی معبد آناهیتا در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر، از پایان بیمهریها سخن گفت و تصریح کرد: معبد آناهیتا نخستین مرکز پژوهشی باستانشناختی استان است که از سال ۱۳۴۷ فعالیت خود را آغاز کرد، اما متأسفانه در دو دهه گذشته به شدت مورد بیمهری و توقف فعالیتها قرار گرفت. امروز تلاش میشود با اجرای برنامههای ساماندهی، مسیر احیای این اثر هموار شود. در راستای اهداف حفاظتی، اقداماتی چون استانداردسازی حصار پیرامونی، نصب دوربینهای مداربسته، نصب دکلهای روشنایی، سیستم پیجینگ، پایش مستمر گیاهان خودرو برای جلوگیری از آتشسوزی و حضور فیزیکی یگان حفاظت انجام شده است و اکنون معبد به لحاظ مراقبتهای حفاظتی در بهترین سطح خود نسبت به یک دهه گذشته قرار دارد.
گراوند با تأکید بر لزوم تخصیص اعتبارات ملی خاطرنشان کرد: این بنا دارای ساختار مستحکمی است و با اعتبارات قطرهچکانی بهسختی میتوان انتظار داشت اهداف به سرعت محقق شوند. با این حال، اقدام مهمی در حوزه حریم بنا صورت گرفت و طرح بازنگری عرصه و حریم در تیرماه سال جاری از سوی وزیر میراثفرهنگی ابلاغ شد. بر این اساس، ضوابط ارتفاعی ساختوساز در پیرامون معبد از ۵.۵ تا ۱۳.۵ متر تعیین شده و وضعیت پلاکهای درگیر تفکیک و تعیینتکلیف شد. پیشتر نیز ۳۲۰ واحد مسکونی از عرصه خارج شده بود.
وی در پایان درباره توسعه زیرساختهای گردشگری گفت: معبد آناهیتا موتور محرک توسعه گردشگری شرق استان است. تاکنون بیش از ۸۵ درصد زیرساختهای مورد نیاز از جمله احداث ۵ هزار متر مربع پارکینگ، اینترنت وایفای و نصب دوربینها انجام شده است. طرح موزه باستانشناسی بیش از شش سال پیش تأیید شده، اما هنوز اعتبار مناسبی برای راهاندازی آن جذب نشده است. همچنین ساختمان ورودی و گیت بلیتفروشی با زیربنای ۸۰ متر و محوطهسازی ۲۲۰۰ متری با پیشرفت ۸۵ درصدی در حال اتمام است. توسعه فضاهای اقامتی در کنگاور نیز برای افزایش ماندگاری مسافران در بدو ورود به استان بسیار ضروری است.
از بازدید گذرا تا تجربه عمیق فرهنگی در کنگاور
فرشته ارزه، مدرس و راهنمای گردشگری نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تحلیلی عمیق از ظرفیتهای این محوطه اظهار کرد: بنای موسوم به معبد آناهیتای کنگاور را نمیتوان صرفاً در قالب یکی از آثار باستانی استان تعریف کرد. این مجموعه در نقطه تلاقی تاریخ، معماری، جغرافیای تاریخی، فرهنگ و گردشگری قرار گرفته است. مرکز میراث جهانی یونسکو این مجموعه تاریخی را با ابعادی در حدود ۲۲۰ در ۲۱۲ متر معرفی کرده است. استفاده از عنوان “بنای موسوم به معبد آناهیتا” از نظر علمی دقیقتر است و همین ابهام در کارکرد، اگر مستند روایت شود، به جذابیت گردشگری آن میافزاید؛ چرا که گردشگر امروز صرفاً به دنبال دیدن یک اثر نیست، بلکه میخواهد فرایند شکلگیری و تحول برداشتهای علمی را نیز درک کند.
وی افزود: اهمیت آناهیتا در همنشینی عظمت معماری سنگی با پیچیدگی تاریخی نهفته است. ارزش ملموس در معماری بنا و ارزش ناملموس در روایتها، پرسشهای علمی و جایگاه آن در هویت تاریخی منطقه است. در الگوی سنتی، گردشگر عکسی میگیرد و خارج میشود، اما در الگوی جدید گردشگری فرهنگی، اثر تاریخی به یک متن قابل خوانش تبدیل میشود. آناهیتا ظرفیت بالایی دارد تا برای گردشگر توضیح داده شود بنا چگونه ساخته شده و چه فرضیههایی درباره آن مطرح است.
ارزه با نقد مدیریت منفرد جاذبهها به خبرنگار مهر گفت: آناهیتا نباید بهعنوان یک جاذبه منفرد مدیریت شود. تصور اینکه یک اثر ارزشمند خودبهخود مقصد گردشگری میشود، خطاست. کنگاور باید بهعنوان یک مقصد تاریخی ـ فرهنگی تعریف شود و آناهیتا عنصر محوری آن باشد. جاذبه، روایت، دسترسی، خدمات، اقامت، پذیرایی، فعالیت و اقتصاد محلی باید در یک شبکه واحد قرار گیرند و آناهیتا به حلقهای از مسیر گردشگری غرب ایران پیوند بخورد.
اقتصاد تجربه و ضرورت یکپارچگی در مدیریت مقصد
این مدرس و پژوهشگر حوزه گردشگری در ادامه گفتگوی خود با خبرنگار مهر بر لزوم تفسیر علمی تأکید کرد و افزود: ایجاد نظام تفسیر میراث بسیار حیاتی است. محوطهای با این ابعاد نمیتواند صرفاً با چند تابلو قابل فهم شود. ایجاد مرکز معرفی، موزه، استفاده از بازسازیهای سهبعدی و فناوریهای واقعیت افزوده میتواند تجربه بازدید را عمیقتر کند. اقتصاد گردشگری نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ اگر گردشگر بدون ارتباط با اقتصاد محلی منطقه را ترک کند، تأثیر آن ناچیز است. توسعه راهنمایان محلی، اقامتگاههای بومی، غذاهای محلی و صنایعدستی، هزینه گردشگر را در جامعه میزبان نگه میدارد.
وی با تشریح تفاوت زیرساخت و آمادگی مقصد تصریح کرد: یک مقصد استاندارد باید تجربهای منسجم از لحظه ورود تا خروج ارائه دهد. علاوه بر تأسیسات فیزیکی نظیر پارکینگ و مسیرهای پیاده، “زیرساخت دانشی و تفسیری” اهمیت حیاتی دارد. راهنمایان آموزشدیده، محتوای چندزبانه و دیجیتالسازی اطلاعات پیش از سفر ضروری است. در حوزه اقامت نیز ساخت هتلهای بزرگِ آسیبزننده به منظر تاریخی توصیه نمیشود؛ بلکه استفاده از اقامتگاههای بومی در بافت شهری کنگاور گزینه بهتری است.
ارزه در پایان با هشدار درباره ظرفیت برد محوطه خاطرنشان کرد: گردشگری میتواند عامل حفاظت یا تخریب باشد. با توجه به آسیبپذیری سنگهای معبد، هرگونه افزایش بازدید باید همراه با پایش علمی و رعایت ظرفیت برد محوطه باشد. همچنین پرهیز از بازسازیهای حدسی و زیباییشناختی ضروری است و مداخله حفاظتی باید مستند و حداقلی باشد. موفقیت آناهیتا را نباید با شمار بازدیدکنندگان سنجید، بلکه افزایش مدت اقامت، هزینه گردشگر در جامعه محلی، اشتغالزایی و حفظ اصالت اثر، شاخصهای واقعی موفقیت هستند. تنها با این رویکرد، آناهیتا از یک توقفگاه کوتاه به هسته مقصد گردشگری در غرب ایران تبدیل خواهد شد.
بنای عظیم آناهیتا با تمام رازهای سنگی و شکوهمندش، دهههاست که بار سنگین تاریخ را به دوش میکشد و اکنون در نقطه عطفی برای تبدیل شدن به قطب بلامنازع گردشگری قرار دارد. اما تحقق این چشمانداز روشن، نیازمند ارادهای فراتر از برنامههای روزمره است. پایان دادن به دو دهه غفلت و انزوا، یک مطالبه ملی و استانی از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و سازمان برنامه و بودجه است تا با تخصیص فوری اعتبارات جهشی و کلان، گره کور راهاندازی موزه باستانشناسی کنگاور را باز کرده و تداوم کاوشهای علمی را تضمین کنند؛ تا تخت جمشید غرب، پرصلابتتر از همیشه، روایتگر شکوه ایرانزمین برای گردشگران سراسر جهان باشد.
منبع: خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency
هلدینگ کاسپین استانبول | خرید ملک در ترکیه | صرافی معتبر ایرانی در ترکیه | خرید و فروش طلا در ترکیه | مهاجرت به ترکیه | واردات و صادرات در ترکیه | نیازمندیهای ترکیه | اخبار ترکیه | اخبار جهانی | توریست ایران | خدمات توریستی در ایران | تورهای گردشگری ایران | هلدینگ اول | خدمات کاریابی و فریلنسری و شغل | مرجع اطلاعات ایران (همه چیز در ایران) | کیف پول و خدمات مالی و پرداخت یار | اخبار ایران | تابلو زنده قیمت ارز در ترکیه و استانبول | صرافی آنلاین ترکیه | قیمت طلا و نقره در ترکیه | سرمایه گذاری در ترکیه | جواهرات در ترکیه | نرخ لحظه ای ارزها در استانبول | قیمت دلار امروز در ترکیه | قیمت دلار استانبول امروز | قیمت لحظه ای دلار | اخبار روز ترکیه استانبول | اپلیکیشن ISTEX | اپلیکیشن قیمت لحظه ای دلار و یورو و لیر و ارزها در ترکیه